Begin september werden Anne en Anneke Koekoek geïnterviewd door Wouter van Hierden van het Friesch Dagblad. Hieronder de tekst van het artikel dat op 11 september jongsleden in deze krant verscheen.

Anne en Anneke Koekkoek maakten het biologische merk Waddenhoeve tot een succes

Zonder enige boerenachtergrond maar vol idealisme een biologisch-dynamisch melkveebedrijf beginnen. Anne en Anneke Koekkoek deden het twintig jaar geleden met hun Harmannahoeve in Harlingen. Ze moesten investeren en investeren, draaiden verschillende jaren verlies, maar hebben eigenhandig en eigenzinnig een bloeiend bedrijf opgebouwd. Ze maken hun eigen zuivel onder het succesvolle merk Waddenhoeve en zijn zulke gedreven biologische boeren dat ze zelfs in hun schaarse vakantietijd nog bij collega's in het buitenland op werkbezoek gaan. Door Wouter van Hierden.

Het is achttien jaar geleden dat ze voor het laatst vee hebben aangekocht; de veestapel van zestig melkkoeien hebben ze dus letterlijk zelf grootgebracht. Anne en Anneke Koekkoek zijn er trots op. ,,Wij hebben naast het bekende zwartbonte vee ook bruine Zwitserse koeien en kruisen daarmee", vertelt Anne. ,,En, omdat wij een biologisch-dynamisch bedrijf voeren, blijven de hoorns van de koeien erop."
Al vijf jaar lang lukt het Anne en Anneke zonder het gebruik van antibiotica de koeien gezond te houden. ,,We zien zelfs dat de veestapel steeds gezonder wordt", vertelt Anneke. ,,Ons grasland brengt steeds meer. We besteden er dan ook heel veel aandacht aan besteden."
,,De bodem, die moet gezond zijn", vult Anne aan, ,,dan krijg je ook gezonde koeien. Daar komt bij dat wij niet voor een maximale melkproductie per koe gaan. Als je dieren tot zo'n topprestatie dwingt, dan worden ze veel sneller ziek. En je moet ook praktisch zijn. Een ontstoken speen, die herstelt echt wel zonder antibiotica. Dan melk je gewoon een tijdje met maar drie van de vier spenen. Dat gaat net zo goed."

Zelf zuivelen
Twintig jaar geleden kwamen Anne en Anneke naar Harlingen toe om hun melkbedrijf op te zetten. Ze hadden geen kapitaal, dus moesten ze pachten. Koeien hadden al wel. Ze molken namelijk al een paar jaar koeien in de Achterhoek. Na het voltooien van de biologisch-dynamische landbouwopleiding waren ze daar terechtgekomen. Van de melk maakten ze hun eigen zuivel.
,,We pachtten een stuk stal van onze buurman", vertelt Anne, ,,daar stonden onze koeien."
,,In die tijd was er in Nederland nog geen melkquotum voor zogeheten zure zuivel", aldus Anneke. ,,Het quotum gold alleen voor de liters waarvan consumptiemelk, boter, room en kaas werd gemaakt. Dus wij maakten yoghurt en verkochten die op allerlei markten in de omgeving."
Het pakte goed uit, binnen een jaar hadden Anne en Anneke vijftien koeien. In die tijd nam de verpachter van de boerderij aan de Ieslumbuorren in Harlingen contact op met de jonge boeren. Hij wilde namelijk graag een biologisch bedrijf op zijn erf. ,,Maar toenmalige pachter wilde niet weg", vertelt Anneke.
Een jaar later waren molken zij en Anne al dertig koeien en liep de verkoop van de zuivel goed. Alleen, de buurman bij wie ze een deel van de stal pachtten, wilde emigreren en was met de verkoop van zijn bedrijf bezig. Toen bleek dat de pachtende boer in Harlingen ondertussen toch weg te willen. Met als gevolg dat Anne en Anneke - en hun dertig koeien - zich in mei 1989 konden gaan vestigen in Harlingen. Nog eens zevenentwintig koeien namen ze van hun voorganger over.

Onverwachte uitgaven
Er moest meteen geïnvesteerd worden. De bestaande grupstal werd door Anne omgebouwd tot melkstal. De verpachter vond dat er onmiddellijk wat aan het dak van de boerderij moest gebeuren. Anne en Anneke moesten er maar voor opdraaien. Hun protest bij de Grondkamer was succesvol, maar er moesten toch onverwachte uitgaven gedaan worden.
Een jaar later volgde een nieuwe tegenslag. In het voorjaar van 1990 was alles gereed om zelf zuivel te gaan maken. Er was geïnvesteerd in pasteurketels, een verwarmingssysteem, afvulmachines en koeling. ,,We verwerkten tweeduizend liter melk per week", vertelt Anneke, ,,en verkochten onder de naam Harmannahoeve aan natuurvoedinggroothandels." De verkoop ging goed, totdat Milieudefensie ineens de bekende kartonnen pakken in de ban deed. ,,Alle biologische winkels stapten over op glazen flessen", zegt Anneke, ,,en in twee weken tijd waren we onze afzet kwijt. Terwijl het verhaal van Milieudefensie niet eens klopte."
,,Het was als met de Brent Spar van Shell", zegt Anne. Hij haalt de affaire uit de jaren negentig aan met een buiten gebruik geraakt laadstation voor olietankers. Shell wilde het station in zee laten verdwijnen, omdat afbreken aan land schadelijker zou zijn voor het milieu. Greenpeace riep daarop op tot een wereldwijde boycot van Shell. De oliemaatschappij bleef erbij dat afzinken de beste optie was maar haalde uiteindelijk toch bakzeil. ,,Ook wij konden niets tegen de actie van Milieudefensie inbrengen. Er zat niets anders op dan te investeren in een andere afvulmachine en een flessenspoelmachine."
Of het nog niet genoeg was moesten ze de mestopslag uitbreiden in het kader van de strengere mestwetgeving en kwam een paar jaar later ook de zure zuivel onder een quotum te vallen. ,,Omdat wij al een tijd onze eigen zuivel maakten, zouden we een quotum toegekend krijgen", vertelt Anneke. ,,Maar de grootte van het quotum was afhankelijk van het aantal ligboxen dat je had", zegt Anne. ,,Niet van het aantal koeien, nee van het aantal plekken dat je had voor je veestapel. De stal die wij toen hadden, had geen ligboxen en gold dus als één plek. Dat zou betekenen dat we voor één koe quotum zouden krijgen. Ik heb toen als de wiedeweerga ligboxen ingebouwd."

Gouden idee
Met een quotum van in totaal 375.000 liter melk konden Anne en Anneke goed vooruit. De melkprijzen waren op een gegeven moment zo goed, dat ze stopten met eigen zuivel maken. ,,Het was ook te veel", zegt Anneke. ,,Drie opgroeiende kinderen, de koeien én zelf zuivel maken. We hebben een tijdlang een deel van ons quotum maar verhuurd."
Maar er braken ook weer mindere tijden aan. In 1997 was de biologische melkprijs te laag om van rond te komen. Karnemelk viel nog steeds niet onder het melkquotum en Anne en Anneke hadden een idee, achteraf gezien een gouden idee. ,,We dachten, misschien kunnen we met Waddenzuivel op Texel samenwerken en karnemelk aan hun leveren", vertelt Anneke. ,,Karnemelk wordt in de zomer gedronken, juist op een moment dat de gewone melkprijs het laagst is."
Waddenzuivel zocht juist op dat moment iemand die de karnemelk kon maken. Het werd een succes en een jaar later maakte Anneke ook verschillende yoghurtsoorten. Daarna volgde de natuurgarde. ,,De omzet was ontzettend groot", vertelt Anneke. Toch kwam de échte klapper begin 2006. Anne: ,,Waddenzuivel belde ons op en vertelde dat de productie van kwark werd stopgezet. Hun zuivelmaker en hun veehouder wilden stoppen. We zijn gaan kijken en hebben geen moment geaarzeld om het over te nemen. Kwark is prijstechnisch het aantrekkelijkste product om te maken."

Opnieuw investeren
Natuurlijk moest er opnieuw geïnvesteerd worden in apparatuur, maar sinds half 2006 verkoopt de Harmannahoeve al haar producten onder de nieuwe merknaam Waddenhoeve. Hard gewerkt hebben ze de afgelopen jaren, en het ging niet zonder aanloopproblemen. ,,We waren net een weekje bezig en toen werden we opgebeld door de groothandel met de vraag waar de slagroom bleef en de crème fraîche. Dat hadden ze op Texel vergeten erbij te zeggen", vertelt Anneke lachend. ,,Toen ben ik daar ingedoken en het gaan maken."
Twee gouden jaren hebben Anne en Anneke gehad. ,,We dachten echt: na achttien jaar zwoegen en investeren lopen we eindelijk binnen", zegt Anne terwijl hij de ruimte waar de zuivel wordt gemaakt inloopt. ,,Maar vorig jaar begon een ander merk te stunten met veel goedkopere kwark. Dat kost ons nu een hoop omzet en geld." Anneke relativeert: ,,Toen we zoveel zuivel maakten, liepen we ook echt op ons tandvlees. Nu hoeft dat even niet en hebben we iets meer tijd om de dingen te doen zoals we ze willen doen."
Harmannahoeve verwerkt ongeveer de helft de hoeveelheid melk zelf, zo'n 180.000 liter. De andere helft gaat naar de fabriek. Hoewel de biomelkprijzen beter zijn dan van gewone melk, zijn Anne en Anneke maar wat blij met de eigen zuivelverkoop. Toch zijn er bedreigingen. De pachtprijzen gaan binnenkort fors stijgen, met maximaal 22 procent. En dan is er nog de REC in Harlingen. Anne en Anneke maken zich er grote zorgen over. ,,De centrale is voor ons een heel grote bedreiging", aldus Anneke. ,,Er is al een klant die heeft gezegd dat hij onze melk niet meer afneemt als de REC er komt."

Leven in balans
In de rommelige tuin komt het gesprek op de manier van werken en leven op Harmannahoeve. ,,Wij doen het werk met z'n tweeën. Dat is onze bewuste keuze", vertelt Anne. ,,We zijn boer geworden om te zelf boeren en het werk van anderen controleren willen we niet." Lange dagen zijn het gevolg, maar Anne en Anneke weten over het algemeen een goede balans te bewaren. Door de dag heen wordt er voldoende tijd in geruimd voor rust en goed eten. ,,De belangrijkste garantie voor het voortbestaan van ons bedrijf is onze gezondheid", vindt Anneke.
Van de schaarse twee weken vakantie in het jaar wordt een week besteed aan werkbezoeken aan bioboeren in het buitenland. Krijgen ze er dan nooit genoeg van? ,,Nee", zegt Anne, ,,er is niets mooiers dan een boerderij te zien die helemaal in balans is."